Swietokrzyski sztetl

English Deutsch
  • WYDARZENIA
  • CENY - REZERWACJE
  • OFERTA EDUKACYJNA
  • QUESTING
  • REGULAMIN
  • KONKURS NASI SĄSIEDZI – ŻYDZI
  • EKSPONAT MIESIĄCA
    • Kwiecień 2016 - Taca
    • Marzec 2016 - Wycinanka
    • Luty 2016 - Polichromia
    • Styczeń 2016 - Rynek
    • Grudzień 2015 - Patchwork
    • Listopad 2015 - Wycinanka
  • OEM Świętokrzyski Sztetl
    • Historia
    • Projekt
    • Etapy powstania
    • DIORAMY
    • Wirtualny spacer po Chmielniku
    • Wędrówki po Ziemi Chmielnickiej
    • Historia Chmielnika
    • Plan miasta Chmielnika
  • Żydzi w historii Chmielnika
    • W szlacheckiej Rzeczypospolitej
    • Dobre miejsce dla Żydów
    • Od poddanych do obywateli
    • Prawdziwe sztetl
    • W wolnej Polsce
    • Siła tradycji i religii
    • Nie tylko wokół synagogi
    • Między starym a nowym
    • Społeczne troski
    • W stronę przemysłu
    • Walka o kredyt
    • Handel, handel
    • Apel Poległych
    • Zagłada
    • To, co w pamięci zostało cz. 1
    • To, co w pamięci zostało cz. 2
    • To, co w pamięci zostało cz. 3
    • To, co w pamięci zostało cz. 4
  • Gminy Żydowskie 1918-1939
    • BĘDZIN
    • BIAŁOBRZEGI
    • BODZENTYN
    • BOGORIA
    • BRZESKO NOWE
    • BUSKO-ZDRÓJ
    • CHĘCINY
    • CHMIELNIK
    • CIEPIELÓW
    • CZELADŹ
    • CZĘSTOCHOWA
    • DALESZYCE
    • DĄBROWA GÓRNICZA
    • DRZEWICA
    • DZIAŁOSZYCE
    • GŁOWACZÓW
    • GNIEWOSZÓW
    • GOWARCZÓW
    • IŁŻA
    • IWANISKA
    • JANOWIEC
    • JANÓW
    • JĘDRZEJÓW
    • KAZANÓW
    • KIELCE
    • KLIMONTÓW
    • KLWÓW
    • KŁOBUCK
    • KOŃSKIE
    • KOPRZYWNICA
    • KOSZYCE
    • KOZIENICE
    • KRZEPICE
    • KSIĄŻ WIELKI
    • KUNÓW
    • KUROZWĘKI
    • LELÓW
    • LIPSKO
    • ŁAGÓW
    • ŁOPUSZNO
    • MAGNUSZEW
    • MAŁOGOSZCZ
    • MIECHÓW
    • MODRZEJÓW
    • NOWA SŁUPIA
    • NOWY KORCZYN
    • ODRZYWÓŁ
    • OLKUSZ
    • OPATÓW
    • OPOCZNO
    • OSIEK
    • OSTROWIEC ŚWIĘTOKRZYSKI
    • OŻARÓW
    • PACANÓW
    • PILICA
    • PIŃCZÓW
    • POŁANIEC
    • PROSZOWICE
    • PRZEDBÓRZ
    • PRZYRÓW
    • PRZYSUCHA
    • PRZYTYK
    • RADOM
    • RADOSZYCE
    • RAKÓW
    • SANDOMIERZ
    • SIENNO
    • SKAŁA
    • SKARŻYSKO-KAMIENNA
    • SŁAWKÓW
    • SŁOMNIKI
    • SOLEC
    • SOSNOWIEC
    • STARACHOWICE-WIERZBNIK
    • STASZÓW
    • STOPNICA
    • STROMIEC
    • STRZEMIESZYCE
    • SZCZEKOCINY
    • SZYDŁOWIEC
    • SZYDŁÓW
    • TARŁÓW
    • WĄCHOCK
    • WIŚLICA
    • WŁOSZCZOWA
    • WODZISŁAW
    • WOLANÓW
    • WOLBROM
    • ZAWICHOST
    • ZAWIERCIE
    • ZWOLEŃ
    • ŻARKI
    • ŻARNOWIEC
    • ŻARNÓW
  • Żydzi polscy - historia
    • Historia do 1918 roku
    • XX-lecie Międzywojenne
    • Zagłada - cz. 1
    • Zagłada - cz. 2
    • Obozy Zagłady
    • Spis Obozów
    • Auschwitz-Birkenau cz.1
    • Auschwitz-Birkenau cz.2
    • Auschwitz-Birkenau cz.3
    • Auschwitz-Birkenau cz.4
    • Treblinka
    • Chełmno
    • Po zagładzie
    • Podejrzenia o "żydokomunę"
    • Czas pogromów
    • Od pogromu do Syjonu
    • Niezależność i autonomia
    • Druga ojczyzna?
    • Stalinowski antysyjonizm
    • Zapomniani nobliści
    • Kultura i sport
    • Niepokoje '56
    • Tajemnicza zbrodnia
    • Między październikiem a marcem
    • Ostateczna rozprawa
    • Przerwana historia
    • Afera karmelitańska
    • Żydowskie wysepki
    • Nowy rozdział
    • Dolina krzyży
    • Odrodzenie
  • Sztetle w dawnej prasie
    • Busko-Zdrój
    • Chęciny
    • Chmielnik
    • Daleszyce
    • Działoszyce
    • Jędrzejów
    • Kielce
    • Kielecczyzna
    • Końskie
    • Małogoszcz
    • Miechów
    • Olkusz
    • Pacanów
    • Pierzchnica
    • Pińczów
    • Proszowice
    • Przysucha
    • Radom
    • Sandomierz
    • Sobków
    • Solec-Zdrój
    • Suchedniów
    • Wiślica
    • Włoszczowa
    • Wodzisław
    • Żarki
    • Żarnowiec
  • Sztetle w dawnej fotografii
    • Będzin
    • Bodzentyn
    • Bogoria
    • Busko-Zdrój
    • Chęciny
    • Chmielnik
    • Czeladź
    • Częstochowa
    • Dąbrowa Górnicza
    • Działoszyce
    • Gniewoszów
    • Iłża
    • Janowiec
    • Jędrzejów
    • Kielce
    • Klimontów
    • Klwów
    • Małogoszcz
    • Oksa
    • Pińczów
    • Raków
    • Sandomierz
    • Sędziszów
    • Staszów
    • Wiślica
    • Wodzisław
  • Bibliografia kieleckich sztetli
    • A - B - C - D - E - F
    • G - H - I - J - K - L
    • Ł - M - N - O - P - Q
    • R - S - T - U - W - Z
  • Artykuły
    • 2014
    • 2013
    • 2012
  • Ciekawe Publikacje
    • Dowcipy żydowskie (1927)
    • Garstka wybranych (2014)
    • Kiedy i skąd przybyli Żydzi do Polski
    • Kultura i sztuka ludu żydowskiego
    • Polska kuchnia koszerna (1877)
    • Słownik biograficzny (1905)
    • Sztetl (2014)
    • Święta Żydowskie (1908) Tom 1
    • Święta Żydowskie (1914) Tom 2
    • Święta Żydowskie (1919) Tom 3
    • Żydzi w Polsce (1921)
    • Żydzi w powstaniu 1863 r. (1938)
  • Galeria
  • Media o nas 2015-2016
  • Media o nas 2011-2014
  • Zaproszenia
  • Partnerzy
  • Polecane strony
  • Kontakt

W stronę przemysłu

W Chmielniku nigdy nie było dużego przemysłu, ale niewielkie zakłady funkcjonowały z powodzeniem przez kilkadziesiąt lat. Powstałe jeszcze w XIX wieku garbarnie i tkalnie nie mogły się rozwinąć, głównie z powodu braku większych rynków zbytu, które dodatkowo jeszcze skurczyły się po I wojnie światowej. Wszyscy właściciele uruchamiali jednak swoje zakłady, bo dla ich rodzin było to zwykle jedyne źródło utrzymania. W wolnej Polsce władze chciały nieco uporządkować gospodarkę, zwracając uwagę na warunki pracy i wymogi sanitarne. Okazało się, że wszystkie chmielnickie garbarnie to zakłady bardzo prymitywne, które by mieć zgodę na dalszą działalność musiały przeprowadzić niezbędne inwestycje.

 

W garbarni Chaima Millera przy Stodolnej 227 nakazano zrobić wentylację, wybić okna w ciemnym pomieszczeniu, zrobić w nim cementową posadzkę zamiast drewnianej i wybetonować doły do moczenia skór na podwórzu, bo przez drewniane przeciekała do gruntu woda z chemikaliami. Kazano także zrobić pokrywy na doły, żeby smród nie wydostawał się w powietrze. Właściciel musiał też wybudować szambo z osadnikiem, bo ścieki z garbarni zanieczyszczały rzekę i sąsiednie grunty.

 

Garbarnia Millera mieściła się w budynku mieszkalnym na parterze. Do kościoła było od niej 150 metrów. Tak zresztą jak sąsiednie garbarnie była zlokalizowana niemalże w centrum. Właściciel zwlekał z inwestycjami tłumacząc, że z powodu zastoju w handlu nie jest w stanie dokonać przeróbek, bo znajduje się w krytycznym położeniu materialnym.

 

Podobnie o odroczenie terminu wykonania remontu garbarni wnosił zatrudniający trzech robotników Dawid Kocłąb, który skarżył się na wielkie obciążenie podatkami państwowymi i miejskimi.

 

Przy Stodolnej prowadził też garbarnię od 1903 roku Icek Majer Gutman. W zakładzie zatrudniał 4 robotników. Bardzo podobne były też zakłady Mendla Majera Gutmana, Izraela Gutmana, Heinocha Helberga, Izraela i Herszli Masarzy oraz Joska Działowskiego. W każdym z nich pracowało kilku robotników, wszędzie ścieki odprowadzane były do rynsztoków i do rzeczki. Sprawy o zatruwanie wody właściciele garbarni mieli niemal bez przerwy. Duża i najstarsza garbarnia Szlamy Gutmana miała 24 kadzie do moczenia skór, wszystkie drewniane. Część z nich dzierżawił Wolf Ciecierski prowadząc garbowanie skór na własny rachunek. W 1924 roku, gdy Gutman nie wykonał nakazanych prac, władze zamknęły jego zakład. Inni garbarze wykonali w końcu niezbędne przeróbki i kontynuowali produkcję, jak na przykład Josek Działowski, który garbarnię przejął po swym teściu Werdygierze.

 

Spośród innych zakładów przemysłowych wyróżniała się kopalnia wapienia Chaima Franka, gdzie pracowało 7 osób.

 

W 1924 roku Lejzor Mentlik i Szlama Brykman otrzymali zgodę na założenie „Fabryki mydła i świec” przy ulicy Furmańskiej. Fabryka mieściła się w domu mieszkalnym, więc władze nakazały oddzielenie od mieszkania dwóch pokojów, gdzie miała być prowadzona produkcja. Wkrótce Brykman założył własną fabryczkę świec parafinowych przy ulicy Edwarda, a Mentlik uruchomił produkcję mydła, którą też rozszerzył wkrótce o wyrób świec. Mieszkańcy skarżyli się na smród pisząc: wyrabia mydło z tłuszczów tak cuchnących, że powietrze okoliczne zostaje zatruwane zagrażając życiu znacznej części obywateli i donosili do władz, że wygląd fabryki podobny jest literalnie do stajni. Fabryczka Mentlika mieściła się w domu Moszka Pasternaka w centrum miasta i pewnie utrudniała życia sąsiadom, ale on sam odpowiadał: smrodu żadnego nie ma, bo łój kupuję już topiony w Kielcach, a kwas siarkowy w Chmielniku w sklepie u Lejmana. Jeszcze jedną wytwórnię świec założył w Chmielniku Ajzyk Guzy.

 

Od 1929 roku Fabryka Świec Brykmana nazywała się „Achim” i była spółką Michaela Brykmana i Pryjwy Karmioła z Pińczowa. Mieściła się w Chmielniku przy ul. Mielczarskiego 6. Jej kapitał wynosił 4000 zł. W fabryczce były 2 kotły miedziane, 3 maszyny do świec i maszyna, do jak mówiono, świecków choinkowych.

 

Fabrykę mydła marki „Bawół” założył także w 1932 roku Moszek Pasternak wspólnie z Lejzorem Cukierem, Joskiem Działowskim i Elją Perec Pasternakiem. Mimo, że kapitał fabryki wynosił 10 tysięcy zł, spółka upadła po trzech latach.

 

Dobrze prosperował natomiast zakład produkcji lasek i batów Joska Rozenbluma.

 

Inną inicjatywą przemysłową było uruchomienie produkcji win owocowych przez Icka Lejba Rajza przy ul. Furmańskiej. Rajz pracował w sklepie winnym u Chaima Erenrajcha w Pińczowie, a po przyjeździe do Chmielnika otworzył własną działalność.

 

Bardzo znanym zakładem była wytwórnia wody sodowej i owocowej Moszka Nussengartena przy ul. Szewskiej. Funkcjonowała kilkadziesiątlat – założył ją w 1892 roku ojciec Moszka – Kalman Nussengarten,i zaopatrywała w napoje wszystkie okoliczne sklepy. Był to zakład nie-wielki, ale prowadzony bardzo starannie.W dwóch pomieszczeniach,z których jedno przeznaczonona mycie butelek, w drugimstała butla z tlenem, reduktorgazu i poruszana ręcznie maszynado mieszania go z wodą. WodęNussengarten czerpał z 5 metrowejstudni, znajdującej się w korytarzui przepuszczał ją przezfiltr. W zakładzie były betonowe podłogi, a na ścianach olejne lamperie.

 

Żydowscy przemysłowcy, głównie bardzo religijni, powołali w 1933 roku Związek Przemysłowców Żydów. Liczył on 35 członków, ale nie rozwinął szerszej działalności.

 

Powstawały też inicjatywy rozszerzenia produkcji rzemieślniczej. Większy rodzinny warsztat cholewkarski „Kamasznik” przy ul. Starobuskiej 10 założyli w 1931 roku Nuchym Gorlicki z Kielc, Boruch Mordka Kamelgor z Częstochowy i Jochenen Rozental. Kapitał spółki wyniósł 2100 zł, złożyły się na niego: maszyna do szycia skór i dziurek, maszyna „singer”, dwa stoły kamasznicze plus narzędzia. Po śmierci Kamelgora spółkę przejęła jego córka, Bajla Gorlicka. Funkcjonowała do roku 1937.

 

Podobnych inicjatyw było wiele, bowiem sytuacja w rzemiośle była bardzo trudna. Rzemieślników było w Chmielniku kilkuset, wielu nie miało pracy, każde zlecenie było na wagę złota. Część pracowała dla nakładców, otrzymując bardzo niskie wynagrodzenie. Żydowscy krawcy, szewcy, cholewkarze w Chmielniku byli bardzo biedni. W drugiej połowie lat trzydziestych władze usiłując podnieść stan polskiej gospodarki nakazały obowiązkową przynależność do cechów rzemieślniczych i potwierdzanie formalnych kwalifikacji. Na zachowanych listach wyborców do kieleckiej Izby Rzemieślniczej udało się nam odnaleźć nazwiska chmielnickich rzemieślników. Tak powstała unikalna lista tych, którzy stanowili niegdyś o obliczu tego miasta.

 

Żydowscy rzemieślnicy w Chmielniku:

 

1. Ajdler Szlama Dawid, krawiec

2. Abrachamowicz Brajndla, krawcowa, ul. Bednarska

3. Ajzenberg Połtych, tokarz, Plac Kościuszki

4. Berlin Binem, piekarz

5. Bekier Kiwa, piekarz, ul. Bóżnicza

6. Birman Zalman Herszel, blacharz, ul. Kielecka

7. Barszewski Połtych, krawiec, ul. Kościelna

8. Byk Kałma, krawiec

9. Browarnik Zelik, krawiec

10. Bekeier szlama, krawiec

11. Brukman Moszek Jankiel, krawiec

12. Brzyski Josek, krawiec,

13. Brukman Moszek, krawiec

14. Bekierman Zysla, krawiec

15. Browarnik Izrael, krawiec, ul. Kielecka

16. Brandys Icek, fryzjer

17. Brukman Moszek, cholewkarz, ul. Kielecka

18. Bornsztajn Zelman, szewc

19. Brukman Alter Załma, szewc, ul. Kielecka

20. Birencwajg Abram,szewc, ul. Bóżnicza

21. Brzyski Uryn, szewc, ul. Szydłowska

22. Birda Szaja, szewc

23. Brukiew Wólf, szewc, ul. Pińczowska

24. Brzyski Lejzor, szewc

25. Białogórski Mordka, stolarz

26. Białogórski Moszek, stolarz, ul. Joselewicza

27. Bornsztajn Nusyn, stolarz, ul. Pińczowska

28. Cieślewicz Josek, piekarz, ul. Szydłowska

29. Ciecierski Wólf, garbarz

30. Ciele Gabryel, krawiec, ul. Bednarska

31. Czarny Szymon, krawiec, ul. Bednarska

32. Cymrot Jeremja, krawiec, ul. Bednarska 8

33. Cymrot Nuchym, krawiec, ul. Bednarska 8

34. Ciecierski Jankiel, krawiec

35. Czarny Lejzor, krawiec

36. Chmielnicki Chil, zdun

37. Ciecierski Abram, cholewkarz, ul. Lubańska

38. Czarny Chaim Jojne, szewc

39. Chmielnicki Syma, szewc

40. Ciele Moszek, szewc, ul. Bóżnicza

41. Chlebas Alter Majer, szewc, Rynek

42. Dziura Sucher Berek, ślusarz

43. Djament Zelman Moszek, krawiec, ul. Kielecka 6

44. Dyzenhaus Lejbuś, krawiec

45. Działoszyński Majer, krawiec

46. Dziura Gitla, krawcowa,

47. Djament Bencjon, cholewkarz, ul. Edwarda 19

48. Djament Icek, szewc, ul. Bóznicza 71

49. Djament Majloch, szewc

50. Dawidowicz Moszek, szewc

51. Djament Calel, szewc

52. Drukarz Abram, stolarz, ul. Bednarska 164

53. Eljasierowicz vel Mendrowicz Fajwel, szewc

54. Ejzenberg Kałma, szewc

55. Eljasiewicz vel Mendrowicz Mendel, szewc

56. Eljasiewicz vel Mendrowicz Fiszel, szewc

57. Ejzenberg Herszel, szewc

58. Finkelsztajn Lejzor, piekarz, ul. Buska

59. Frygowicz Herszel, rzeźnik

60. Frydman Josek, krawiec

61. Finkelsztajn Liba, krawiec

62. Frydman Bnjamin, krawiec

63. Frydman Jankiel, malarz, Rynek

64. Frydman Fajwel, szewc

65. Frydman Lejb Wolf, szewc, ul. Kielecka

66. Frydman Pejsach, szewc

67. Frydman Szmul Hersz, szewc

68. Frydman Aron Berek, stolarz

69. Frydman Gecel, stolarz, ul. Szydłowska 297

70. Frydman Abram Herszel, stolarz, ul. Browarna 132

71. Felerman Herszel Icek

72. Gutman Szyja, piekarz, ul. Bednarska

73. Goldbaum Berek, piekarz, Rynek

74. Goldberg Zelman, szewc

75. Goldberg Elja Mendel, ślusarz

76. Gutman Mendel, garbarz, ul. Stodolna 272

77. Gutman Icek Majer, garbarz, ul. Stodolna 271

78. Gwiazda Icek, krawiec

79. Gorgiel Zelik, krawiec, ul. Piłsudskiego

80. Grunbaum Majer, krawiec, ul. Pińczowska 276

81. Goldsztajn Szoel, krawiec, ul. Szewska 257

82. Goldlist Elja, krawiec

83. Goldsztajn Josek Dawid, krawiec, Rynek 3

84. Gorgiel Zelik, krawiec

85. Guza Ruchla, krawcowa

86. Goldsztajn Icek Majer, krawiec

87. Goldberg Lejb Berek, krawiec

88. Gorlicki Lejzor Aba, krawiec

89. Grynwald Kalma, krawiec

90. Goldsztajn Izrael, krawiec

91. Gorzelnik Dawid, krawiec

92. Goldrut Hersz Lejb, krawiec

93. Grojsman Wolf Lejb, krawiec

94. Grynwald Moszek, krawiec, ul. Browarna

95. Gorlicki Mendel Dawid, krawiec, ul. Bóżnicza

96. Geclewicz Zelman, malarz

97. Gorlicki Mendel, cholewkarz, ul. Buska

98. Goldlist Izrael, stolarz

99. Gorlicki Fiszel, kołodziej

100. Gorlicki Chil, kołodziej, ul. Kielecka

101. Gorlicki Boruch, szewc, Plac Kościelny

102. Gorlicki Josek, szewc, Plac Kościelny

103. Guzy Abram Jankiel, szewc

104. Gorgiel Gabriel, stolarz

105. Gliksman Alter, stolarz

106. Gorlicki Szymon, stolarz,

107. Holberg Enoch Pinkus, garbarz

108. Hamer Zelman, złotnik

109. Igielnik Hersz Wolf, krawiec, ul. Pińczowska 214

110. Igielnik Mendel, krawiec, ul. Pińczowska 187

111. Igielnik Alter Szmul, krawiec

112. Igielnik Zelik, krawiec

113. Joskowicz Jakub, szewc

114. Jedwabny Symcha, piekarz

115. Jedwabny Alter Chil, piekarz, ul. Edwarda

116. Jedwabny Kiwa, piekarz, ul. Szewska 35

117. Joskowicz Chuna, cholewkarz, ul. Kościuszki

118. Jakubowicz Chaim, cholewkarz, ul. Kielecka

119. Kaufman Abram, piekarz, ul. Furmańska

120. Kobyłka Icek, piekarz, ul. Furmańska

121. Kaufman Szmul Jakub, piekarz

122. Klajnhendler Pejsach, ślusarz, ul. Bednarska

123. Klajnhendler Chaim, ślusarz, ul. Pińczowska

124. Kanelgor Mendel, rymarz, ul. Bednarska

125. Klajnplac Gitla, ramarka, ul. Bednarska

126. Klajnhendler Josek, garbarz

127. Kaufman Moszek, garbarz

128. Kocłąb Dawid, garbarz

129. Kocłąb Abela, krawiec

130. Klarman Gołda Szajndla, krawcowa

131. Kwaśniewski Jankiel, krawiec

132. Kun Izrael Jankiel, krawiec

133. Kwaśniewski Josek, krawiec, ul. Pińczowska

134. Kun Josek, krawiec, Plac Kościelny

135. Korenblum Szmul, szewc

136. Kac Chaim, szewc

137. Kopka Chaim, szewc

138. Kotowski Kałma Dawid, szewc

139. Kopler Anzel, malarz

140. Kalmowicz Berek, stolarz, ul. Furmańska 174

141. Koszerman Majer, stolarz

142. Liberman Sana, garbarz

143. Liberman Izer, krawiec

144. Liberman Josek Całeł, szklarz

145. Liberman Zysma, szklarz

146. Leszman Chil, cholewkarz

147. Lewenrajch Mendel, stolarz

148. Ładowski Efroim, piekarz, ul. Bóżnicza

149. Łazęga Jojzep, piekarz

150. Mącarz Estera, piekarka

151. Mącarz Menasie, piekarz, ul. Szydłowska

152. Mortyn Herszel, rzeźnik

153. Mendlowicz Abram, rzeźnik

154. Mortyn Mendel, rzeźnik

155. Mortyn Icek, rzeźnik

156. Mortyn Majlich, rzeźnik

157. Mendlowicz Elia Szlama, rzeźnik

158. Masarz Abram, rzeźnik

159. Miller Chaim Josek, garbarz

160. Miller Łaja, krawcowa

161. Mortyn Chaim, krawiec, ul. Ogrodowa

162. Miodownik Mordka, krawiec, ul. Joselewicza

163. Markson Berek, malarz

164. Moszenberg Dawid, fryzjer, Mały Rynek

165. Moszenberg Szlama, fryzjer, Duży Rynek

166. Moszenberg Josek, fryzjer, ul. Kościelna

167. Mendlowicz Siamsia, cholewkarz

168. Mydlarz Majlech, cholewkarz

169. Mydlarz Mordka, szewc

170. Masarz Zelman, szewc, ul. Joselewicza

171. Mydlarz Herszel Kiwa, kołodziej

172. Miller Wólf, szewc, ul. Szewska 245

173. Miller Lejbuś, szewc,ul Szewska 245

174. Masarz Lejzor, szewc, ul. Pińczowska

175. Mącarz Josek Nusyn, szewc, ul. Browarna

176. Moszkowicz Abram, szewc

177. Majorkiewicz Icek Pejsach, szewc, ul. Kościelna

178. Mancarz Jankiel, stolarz,

179. Masarz Aron, stolarz,

180. Mancarz Menasie, stolarz

181. Mendlewicz Aron Mordka, stolarz

182. Moszkowicz Gedalja, stolarz, ul. Poprzeczna

183. Mortyn Szulim Mosiek, ul. Szydłowska

184. Moszkowicz Jankiel, stolarz

185. Mortyn Icek, stolarz

186. Morowicz Lejbuś, stolarz

187. Miodownik Jakub, stolarz

188. Nirenberg Herszel, czapnik

189. Nirenberg Josek, Rynek 16

190. Nirenberg Lipa, introligator

191. Nożyce Fiszel Lejb, szewc

192. Nusbaum Majer, szewc

193. Niewiadomy Zelman, szewc

194. Nutkiewicz Chejnoch, szewc

195. Nożyce Szmul, Majer, szewc

196. Ogniewicz Tuwja, rymarz

197. Osja Lejbuś, krawiec

198. Pasternak Brandla, krawcowa, Rynek

199. Paplak Chaim Wolf, krawiec, ul. Bednarska

200. Pasternak Dawid, stolarz

201. Pasternak Gitla, krawcowa

202. Pasternak Jakub Majer, krawiec, Rynek

203. Pasternak Lejbuś, szewc

204. Pasternak Moszek, stolarz

205. Pasternak Hersz Josek, szewc

206. Pasternak Icyk, szewc, ul. Szydłowska

207. Pasternak Majer, szewc

208. Perec Zysman, cholewkarz, Rynek 7

209. Perelsztajn Gecel, stolarz

210. Prajs Chaim, szewc

211. Prawer Fiszel, stolarz, ul. Mrucza

212. Prawer Jakub Moszek, stolarz, ul. Szydłowska

213. Prawer Moszek, stolarz

214. Prawerman Moszek, stolarz

215. Przeworski Icek, czapnik

216. Przeworski Zelman, czapnik, ul. Szydłowska 16

217. Podstoliński Szulim, szewc

218. Podstolski Hersz Lejb, stolarz, ul. Kielecka

219. Pukiet Chaskiel, cholewkarz

220. Pukiet Motel, szewc

221. Roter Kałma, piekarz ul. Starobuska

222. Rozenblum Jankiel, piekarz

223. Rozenberg Jankiel, rymarz

224. Rusinek Rachmil, krawiec

225. Rubin Abram, krawiec, ul. Kościuszki 45

226. Rydelnik Lejzor Szmul, stolarz

227. Sander Kochen, szewc

228. Solnik Efroim, blacharz

229. Smolarz Chaim Majer, krawiec, Rynek 2

230. Smolarz Majer, krawiec, ul. Bednarska

231. Sametband Szmul Wólf, krawiec, ul. Kielecka 6

232. Samentband Uryn, krawiec

233. Samentband Wólf, szewc, ul. Szewska 254

234. Samentband Majer, szewc

235. Samborski Szmul Herszel, cukiernik, ul. Buska

236. Senderowicz Herszla, szewc

237. Siapsiowicz Abram, szewc, ul. Ogrodowa

238. Smolarz Chaskiel, szewc

239. Smolarz Jakub Majer, szewc

240. Smolarz Judka, krawiec

241. Skórecki Joel, krawiec

242. Solarz Berek Zyskind, cholewkarz

243. Solarz Szmul Elja, szewc

244. Skrobacki Aron, stolarz

245. Skrobacki Zelman, stolarz

246. Skórzewski Jankiel, stolarz

247. Szmulewicz Majer Icek, szewc, ul. Ogrodowa

248. Sztajnfeld Lejzor, krawiec, ul. Ogrodowa

249. Sztajnfeld Machel, krawiec

250. Szturm Manyś, szewc

251. Szturm Herszel, szewc, ul. Kościuszki 26

252. Szulerman Berek, stolarz

253. Szulerman Chaim, stolarz, ul. Bednarska

254. Szulerman Ejzyk Hersz, stolarz, ul. Pińczowska

255. Śmiały Hersz Josek, krawiec

256. Śmiały Icek Berek, szewc

257. Śpiewak Aron, szewc, ul. Kielecka

258. Śpiewak Chil Josek, szewc

259. Śpiewak Icek, szewc

260. Tarek Aron, rzeźnik

261. Tarek Hercyk, rzeźnik, ul. Pińczowska

262. Tarek Szaja, rzeźnik

263. Tarek Wolf, rzeźnik

264. Tarek Chaim, krawiec

265. Tarek Zelik, krawiec

266. Tyran Wólf, krawiec, ul. 1 Maja

267. Wajcman Jankiel, szewc

268. Warszawski Hercel, cholewkarz

269. Waga Mendel, cholewkarz

270. Waga Herszel, cholewkarz, ul. Bóżnicza 71

271. Wilczyk Chuna, fryzjer

272. Wajnberg vel Proszowski Moszek, krawiec

273. Wiśnicki Abram, rzeźbiarz

274. Wiśnicki Jankiel, szewc

275. Wiśnicki Lejbuś, rzeźbiarz

276. Wiśnicki Jankiel, rzeźbiarz, ul. Kościuszki

277. Wygodna Blima, rzeźbiarka

278. Warszawski Chil, piekarz

279. Zając Majer, piekarz, ul. Mrucza

280. Zając Wólf, szewc

281. Załuski Abram, powroźnik

282. Zajfman Sana, stolarz

283. Zajfman Uryn, krawiec

284. Zalcberg Froim, zegarmistrz, ul. Kielecka 102

285. Zalcberg Chil, zegarmistrz, ul. Kielecka 102

286. Zalcman Dawid, garbarz, ul. Stodolna

287. Zilberberg Sender, introligator, ul. Pińczowska

288. Zonszajn Moszek Chil, szewc, ul. Starobuska

289. Zylbersztajn Aron Szaja, stolarz, Rynek

290. Zylbersztajn Moszek, stolarz, ul. Bednarska 39

291. Zysman Jakub, malarz

292. Zysman Chawa, krawcowa, Rynek 7

293. Żelazo Izrael Moszek, piekarz, ul. Bóżnicza

294. Żelaźnik Aba piekarz, ul. Bóżnicza

295. Żernicki Dawid, stolarz

296. Żernicki Kałma, stolarz, ul. Kielecka

297. Żmidek Nuta, krawiec

 

Choć tradycje polskiego rzemiosła w Chmielniku są bardzo długie, rzemieślników Polaków, było o wielu mniej. Dominowali oni w zawodach wędliniarskim i kowalskim.

 

Rzemieślnicy Żydzi działali w swoich organizacjach głównie w cechach, ale też i związkach zawodowych. To właśnie rzemieślnicy nadawali ton życiu politycznemu i społecznemu Chmielnika.

 

Od 1926 roku powstał Cech Stolarzy Żydów, któremu przewodził Jankiel Gorlicki. Skupiał 10 stolarzy żydowskich. Działał też aktywnie Cech Rzeźników Żydów oraz Cech Piekarzy i Cukierników, którego starszym był Jankiel Jedwabny, a podstarszymi: Perec Binenbaum, Berek Goldblum i Majer Zając. W cechu działali też Icek Warszawski, Szmul Samburski i Icek Kukiełka.

 

W cech zorganizowali się także szewcy, cholewkarze i rymarze żydowscy. Starszym został Szmerla Nożyc, a podstarszymi: Moszek Rydelnik, Bencjon Djament, Lejzor Masarz. W skład zarządu wchodzili: Chaim Jakubowicz, Mendel Brutman, Chaim Prajs, Mendel Gorlicki, Chil Leszman. W cechu działali także Icek Śmiały, Abram Szapszowicz i Chaim Kochen.

 

Istniał także Związek Rzemieślników Żydów, którym kierował Josek Lewkowicz. Należeli do niego m.in. Alter Berlin, Hejnoch Rozenberg, Icek Herszkowicz, Szaja Gdalewicz, Hejnoch Wajser i Icek Waldberg.

 

30 osób należało do Związku Zawodowego Robotników Przemysłu Odzieżowego. Związek był pod wpływem Poalej Syjon Lewicy. Przewodniczącym był Szmul Browarnik, sekretarzem Josek Glajt, a skarbnikiem Dyzenhaus; wszyscy bardzo aktywni działacze związkowi i polityczni.

 

Związek Robotników Niefachowych miał 50 członków, jego przewodniczącym był Chuna Wilczyk, ławnik i członek zarządu gminy wyznaniowej, sekretarzem Dawid Rozenblum, a skarbnikiem Lejzor Abramowicz. Związek był pod wpływem Poalej Syjon Prawicy, założył i opanował Towarzystwo Opieki Nad Dziećmi Żydowskimi, które przez działalność humanitarną zdobyło sobie wielką popularność w Chmielniku.

 

Dużą aktywność przejawiał Związek Zawodowy Przemysłu Drzewnego, liczący około 40 osób, pozostających pod wpływem Poalej Syjon Lewicy. Działaczami byli Lejb Łukawiec, Jankiel Rojt, Mordka Frydenson, Mordka Nożyce.

 

W 1930 roku pracownicy garbarni założyli Związek Pracowników Branży Skórzanej. Prezesem został Wolf Ajzenberg, działali w nim także Herszel Romsztajn i Chaskiel Smolarz.

 

W 1931 roku w związek zawodowy zorganizowali się robotnicy przemysłu spożywczego. Wśród działaczy byli Szmul Finkielsztajn, przewodzący chmielnickim komunistom oraz Kalma Kozak i Zelik Drukarz.


Copyright © 2010 Świętokrzyskie Sztetl. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Realizacja: InicjatywaLokalna.pl & Maximum Interactive
Wizyt:

… dla rozwoju Województwa Świętokrzyskiego…