WYDARZENIA
XII Spotkania z Kulturą Żydowską - 15 czerwca, niedziela2014-06-17 13:50
Drugi dzień Spotkań rozpoczęto, zgodnie z tradycją wielu lat, od modlitwy za zmarłych, czyli od kadiszu na cmentarzu żydowskim przy ul. Mruczej. Modlitwę prowadzili Majer Mały i Marta Kozłowska – Woźniak.
Stałym elementem Spotkań jest także msza święta w kościele parafialnym. Do wspólnych korzeni, platform porozumienia i możliwości dialogu nawiązał w homilii ks. dr Marcin Kowalski - biblista (KUL, WSD Lublin, WSD Kielce). Mówił m. in. o tajemnicy Trójcy Świętej, o rodzinie, jako płaszczyźnie wzajemnego zrozumienia, o dialogu, który stwarza możliwość „zasiadania do wspólnego stołu ze starszymi braćmi w wierze”. We mszy uczestniczyło kilkunastu reprezentantów społeczności żydowskiej oraz delegacja Serbów z partnerskiego miasta Blace.
Część oficjalną, z udziałem m.in. wiceambasadora Izraela – Nadava Eshcara, delegacji samorządowych, posłów, parlamentarzystów, zakończyło złożenie wiązanek kwiatów pod symbolicznym Drzewem Pamięci, wygrawerowanym na elewacji dawnej synagogi.
A wokół synagogi zbudowano „dawny sztetl”. Były stragany serwujące dania kuchni żydowskiej, był garncarz i wykreowany przez pracowników OEM „ Świętokrzyski Sztetl” - tzw. żywy obraz przypominający postać Jankiela z „Pana Tadeusza”, klezmersi grający na ulicach, czapkarze, sprzedawcy bibelotów, lokalni twórcy, ekspozycje młodzieży szkolnej itp.
Na rynku w Chmielniku odbył się koncert pt. „Wokół Anatewki”, a na zakończenie i podsumowanie dobrej zabawy zaśpiewali „Chmielnikersi”. Nastąpiło również rozstrzygnięcie konkursów dla uczniów szkół województwa świętokrzyskiego: „Nasi sąsiedzi Żydzi” oraz Młodzieżowego Konkursu Piosenki Żydowskiej.
Setki gości odwiedzało w tym dniu dawną synagogę – Dom Światła i Dom Cienia. Jednym z nich był wiceambasador Izraela Nadav Eshcar. Pan Ambasador przez kilka godzin zapoznawał się z zasobami multimedialnymi i historycznymi muzeum, z odsłoniętą podczas Spotkań tablicą upamiętniającą 11 tys. Żydów chmielnickich, zamordowanych przez Niemców w obozie Zagłady w Treblince. Ambasador Eshcar interesował się działalnością edukacyjną muzeum i odwiedził Dom Cienia – monument dedykowany ofiarom Holocaustu, stanowiący integralną część OEM „Świętokrzyski Sztetl”. Dyplomata entuzjastycznie wypowiadał się o dokonaniach samorządu Chmielnika w zakresie restauracji obiektu i odbudowywania relacji polsko – żydowskich.
Podczas dwudniowych Spotkań z Kulturą Żydowską OEM „Świętokrzyski Sztetl” odwiedzili m.in.: Henryk Wujec - doradca prezydenta RP Bronisława Komorowskiego ds. społecznych, członek Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej i Rady Fundacji Auschwitz-Birkenau; Majer Mały – jeden z ostatnich potomków Żydów chmielnickich z rodziną oraz Leopold Kozłowski – ostatni klezmer Galicji z rodziną; senator PiS Krzysztof Słoń, posłanka PO Renata Janik; rektor UJK prof. Jacek Semaniak z małżonką; Bogdan Białek – współprzewodniczący Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów; Ellie Shapiro – dyrektor Żydowskiego Festiwalu Muzycznego w Kalifornii; Krzysztof Bielawski z Muzeum Historii Żydów Polskich; delegacja Wszechnicy Świętokrzyskiej z prof. dr hab. Januszem Zdebskim - dziekanem na czele; Jacek Kowalczyk - Dyrektor Departamentu Promocji, Edukacji, Kultury, Sportu i Turystyki, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Świętokrzyskiego; Franciszek Wasik - polski działacz polityczny, wojewoda suwalski (1990-1991); Marzena Breza - Dyrektor Departamentu Polityki Senioralnej w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej; Czesław Siekierski - poseł do Parlamentu Europejskiego; dr Jan Główka - dyrektor Muzeum Historii Kielc; dr Marek Maciągowski - dyrektor Ośrodka Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej; Adam Tański z małżonką - polski polityk i ekonomista, dwukrotny minister rolnictwa, potomek właścicieli Chmielnika; delegacja Serbów.
Wolontariuszom z Chmielnika i Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach serdecznie dziękujemy za pomoc w oprowadzaniu gości.
Przemówienie vice-ambasadora Państwa Izraela Nadava Eshcara wygłoszone podczas XII Spotkań z Kulturą Żydowską w Chmielniku:
Stoimy tutaj w punkcie styczności.
Jest to punkt styczności między Wami Polakami Chmielniczanami a nami – Żydami i Izraelczykami.
Również i my, dokładnie, jak Wy, byliśmy kiedyś Chmielniczanami. Żyliśmy tutaj, dokładnie w tym miejscu. Modliliśmy się tutaj do naszego wspólnego Boga, tutaj płakaliśmy i tutaj śmialiśmy się.
Tu, w Chmielniku urodziła się moja babcia, Rachel Mali, tutaj urodził się również jej bratanek Meir Mali, który jest dziś z nami razem ze swoją rodziną. Potem nadeszła wojna. Większość członków mojej rodziny, podobnie jak większość żydowskich mieszkańców miasta, została brutalnie zgładzona przez niemieckich nazistów.
Kto wyjechał z Polski przed wojną, ponieważ wiedział, że przyszłość narodu żydowskiego znajduje się w Erec Israel, ten kto zdołał przetrwać Zagładę, również opuścił to miejsce, otwierając nową przyszłość z dala od tego miejsca, które było dla nas zbyt trudne i traumatyczne. W ten sposób w niepodległym już Izraelu przyszła na świat moja mama, całe jej pokolenie i podobnie jak oni, również ja, moje pokolenie i to następne, my wszyscy znaleźliśmy bezpieczny dom w naszej ziemi obiecanej, w Izraelu. W Polsce nie pozostało wielu Żydów, w Chmielniku na przykład nie pozostał dziś nikt. Pozostała tylko pamięć.
Ale w Chmielniku Burmistrz i inni członkowie Rady Miejskiej wiedzieli, jak ważną sprawą jest znać historię swojego miasta, historię, której wielka część była żydowska. To właśnie oni dzięki swojej niezwykłej inicjatywie połączyli teraźniejszość z przeszłością. Upamiętnili czczące żydowską przeszłość tego kraju, właśnie tu, w dawnej synagodze. W końcu, to oni wysłali tutejszą młodzież do Izraela, aby przekazać im wiedzę i otworzyć szeroko oczy.
Nie należy tego lekceważyć, bo wszakże wiele polskich miast zachowuje wciąż w tej tematyce ignorancję i obojętność. Ale nie Chmielnik. Coraz więcej miast w Polsce bierze przykład z Chmielnika i jesteśmy Wam za to bardzo wdzięczni.
Dziś synowie obu narodów, Polacy i Żydzi, powoli, trochę po omacku szukają drogi ku sobie. Jest to rzecz błogosławiona. Głęboko wierzę, że nasze wzajemne relacje w dalszym ciągu będą się pogłębiać, bo przecież tak bardzo jesteśmy do siebie podobni. Dziękuję.
Fot. A. Dziarmaga & W. Kwiatkowski
